Deliliği Konuşturan Dahi: Erasmus ve Deliliğe Övgü

Deliliği Konuşturan Dahi: Erasmus ve Deliliğe Övgü

''Bir deli bazen en iyi şeyler de söyler.'' 
  Bir Yunan atasözü olan bu cümle ile bitiyor Deliliğe Övgü kitabı. Belki de en başında olması gereken bu söz en sonda yer alarak bizi ''delice'' bir eserin ince mizahıyla gülümsetiyor. 
  Öncelikle bu kitabı yazan dahiyi yani  Desiderius Erasmus'u tanıyalım. Erasmus 1466 yılında Hollanda Rotterdam'da doğdu ve 1492'de papaz oldu. Bu çılgın din adamı hiçbir zaman klasik bir din görevlisi gibi yaşamadı. Cübbe giymeme izni alarak kendini eğitime ve bilime verdi.Skolastik yöntemleri şiddetle eleştiren Erasmus, Hümanzim akımının da temsilcisidir. İtalya ve  Venedik gezilerinden sonra İngiltere'ye yakın dostu olan Thomas More'u ziyarete gitti ve More'un misafiri olduğu dönemde Deliliğe Övgü eserini yazdı,eseriThomas More'a ithaf etti.
  Deliliğe Övgü orta çağın kokuşmuşluğunun artık miadını doldurduğu gerçeğinin hem trajik hem komik hem de aydınlatıcı bir yansıması. Gülmece türündeki bu eserde hakim olan iki görüş var. Bunlardan biri ''Gerçek bilgelik,deliliktir.'' Diğer görüş ise ''Kendini bilge sanmak, gerçek deliliktir.''
Yazar skolastik sistemi,hukukçuları,filozofları,öğretmenleri,kralları hatta din adamlarını kısacası insanoğlunu , tüm sosyal konumlarıyla sistemli bir şekilde eleştiriyor.Bu eleştiriyi delilik kisvesiyle gülümseterek yapıyor.
''Bir şeyler yapmaya karar verdim, ama ciddi bir eser yazmak için yeterince uygun zaman olmadığından,deliliğe bir övgü yazarak neşelenmek istedim.''
Orta çağdan kalma bir eserin bu yüzyılda hala heyecanla kabul görmesi yazarın zaman ötesi bir eser ortaya koyduğunun adeta kanıtı niteliğinde.Yaptığı eleştiriyi arkadaşı Thomas More'a yazdığı mektupla şu cümlesiyle izah ediyor.''Beni hiciv yapmakla suçlayabilecek insanlara cevap olarak,insan hayatı üzerinde  şaka yapmak için kalem üstadına her zaman izin verildiğini iddia ederim. Yeter ki bu şaka için, hiddete ve şiddete başvurulmasın.Sadece alışılmış başlıklara tahammül edebilen asrımızın inceliği kadar tuhaf bir şey yoktur.Bazıları vardır. Bunların edepleri o kadar yetersizdir ki, papalar ve büyükler hakkında en hafif bir alayı duymaktansa-bu alayın kendi faydalarına olması mümkün olsa bile- İsa hakkında küfürler işitmeye razı olurlar.'' 

    Eser, dönemin önemli ressamlarından Holbein'in çizimleriyle hayat buluyor. Holbein'in  Erasmus'un portresini de çizdiğini belirtelim.(Yukarıdaki Erasmus portresi  Holbein imzalı bir portredir.)
Eserde nerede mizah başlıyor nerede ciddi eleştiri yapılıyor ayrımsamak güç. Mizahını ustaca  işleyen yazar zekasına hayran bırakıyor.Derin bir eğitim ve kültür birikimi kokan bu yapıtta felsefe,mitoloji,eleştiri ve mizah sarmal bir biçimde veriliyor. 
Krallar için yazdığı bölümden:
'' Esasında büyük krallar delilerle yaşamaktan haz duyarlar. Krallar arasında, deliler olmadan ne yiyebilen, ne gezebilen, ne de bir an yaşayabilen birkaç tane vardır. Onlara gösteriş için yanlarında bulundurdukları, tatsız ve asık suratlı filozoflardan çok daha fazla değer verirler. bu tercih bence ne şaşılacak ne de anlaşılamayacak şeydir. bu bilgeler, prenslere söyleyebilecek sadece dertli ve nahoş şeyler bulurlar. Bilgileriyle övündüklerinden, bazen onların nazik kulaklarını sert ve dokunaklı gerçeklerle tahriş etmek cüretinde bile bulunurlar. Deliler, tersine, bin bir çeşit haz bulur buluşturur; her an onları eğlendirir,avutur, kahkalarla güldürürler.'' 
Bu bölümde Erasmus kralların delilerine (buradaki delilerden kasıt kralın dalkavukları) kulak verdiğini ve prenslerini de bu cahil dalkavuklarla yetiştiridiğini ince bir şekilde hicvediyor. Filozofları, kralların  gösteriş için  yanlarında taşıdığı birer aksesuar gibi göstererek aklın ve bilimin devlet yönetiminden ne kadar uzak olduğuna gülümseterek dikkat çekiyor.
  Her bakımdan kusursuz sayılabilecek ve dönemine göre cesur bir dille kaleme alınmış bu eserin yaklaşık 5 asırdır zamanımıza ve insanlığa ışık tuttuğu gibi gelecek yüzyılları da aydınlatacağına şüphe yok. Şairler için yazılan bölümle Deliliğe yolculuğumuz nihayet bulsun.

''Şairler bana o derece minnet borçlu değiller;meslekleri,doğrudan doğruya benim sunduğum armağanlara doğal bir hak kazandırır. Bildiğiniz gibi, şairler durmadan delilerin kulaklarını saçmalarla, komik masallarla dolduran başına buyruk bir millettir.Ölümsüzlüğe hak kazanmak, hatta bunu başkalarına vaat etmek için fazlasına gerek yoktur.''

Kaynakça: Erasmus,Deliliğe Övgü, Tutku Yayınları 2013 1.Basım

Yazar: Serpil Işıkkaya 

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Knut Hamsun Açlık